Bewust Kapitalisme. Zingeving is belangrijker dan het maken van winst.

Regelmatig lezen we de uitwassen van het oude kapitalistische systeem in de krant. Het woord ‘graaiers’ bestond voor de crisis amper en rekent op steeds meer afkeur en tegenwoordig ook op strafvervolging.

In het nieuwe bewuste kapitalisme is zingeving belangrijker dan het maken van winst. Het afschuiven van goedkope productie en vervuilende technieken naar de zogenoemde lagelonenlanden is een steeds groter wordende risico voor een merk of de reputatie van een organisatie. In deze tijd van het wereld wijde web zijn er geen grenzen. Steeds meer mensen voelen zich wereldburger en zijn zich bewust van de onderlinge verbondenheid van ecosystemen, organisaties, mensen, landen en financiële systemen.

Bewust kapitalisme kijkt naar het grotere geheel of systeem waar de organisatie deel van is. In de huidige tijd van decentralisatie, het dragen van persoonlijke verantwoordelijkheid en daarmee het overdragen van de macht van de top naar beneden, is het stakeholder paradigma een beter alternatief. In het stakeholder perspectief heeft ieder, die op wat voor wijze dan ook te maken heeft met organisatie, een belang. Het vervullen van deze belangen is de doel van de organisatie en de organisatie kan op haar beurt niet zonder de stakeholders. Voor een organisaties zijn stakeholders: het personeel, de toeleveranciers, de gezinnen van deze mensen, het directe leefmilieu, de gemeenschap en de klanten.

In een bewust kapitalisme is het belangrijk dat al deze contracten tussen de stakeholders en de organisatie op vrijwilliger basis worden aangegaan. De organisatie zal dan dienstbaar moeten zijn naar al zijn of haar stakeholders en moeten zoeken naar de beste mogelijke manier van afstemmen van de verschillende belangen. Dit vergt visie en discipline van het leiderschap. Een organisatie staat ten dienste van het grotere geheel en heeft een doel en daarmee bestaansrecht. Soms is er verwarring over het doel of de kernwaarden van een organisatie met als gevolg dat stakeholders afhaken en daardoor schade aan de organisatie wordt toegebracht. Organisaties worden gedwongen zichzelf steeds te verbeteren en verantwoordelijkheid te nemen, andere organisaties die het beter doen, zullen de plaats in nemen van minder ethische organisaties. Het groeiend bewustzijn en beschikbare informatie over organisaties is daarin de motor.

Steeds meer mensen laten hun stem horen en met het groeiende bewustzijn is immoreel zakendoen not done. Terugkeren naar moraal, eerlijkheid, openheid en transparantie zijn de pijlers van het bewuste kapitalisme. Winst maken is altijd ondergeschikt als het ten koste gaat van stakeholders en in de toekomst zullen bedrijven hierop worden afgerekend.

Behoorlijk bestuur

 

Een bestuurdersfunctie is een verantwoordelijke taak. Bij organisaties waarin de top los is geraakt van de organisatie en besluiten, welke niet passen bij het bestaansrecht van de organisatie, neemt  is er altijd een vervreemding van de organisatiecultuur. Recente voorbeelden hierbij zijn: het speculeren van gelden van een woningbouwcoöperatie, wiens taak het is te zorgen voor duurzame en sociale woningbouw. Maar ook het aanschaffen van lease auto’s voor bestuurders van onderwijsinstellingen valt niet te rechtvaardigen als er op de uitvoering van de dagelijkse praktijk bezuinigt moet worden op onderwijs. Een kenmerk van onbehoorlijk bestuur is een vervreemding met de oorspronkelijke organisatiecultuur. In het onderwijs werken bijvoorbeeld bevlogen mensen welke onderling meerwaarde creëren door samenwerking. Het instellen van prestatiebeloning past niet bij de organisatiecultuur en zal zorgen voor frustraties en demotiverend zijn voor de samenwerking. Vaak zijn bestuurders zelf al een lange tijd niet op de werkvloer geweest en hebben niet gesproken met belangrijke stakeholders over de organisatiecultuur  en het dagelijkse reilen en zeilen. Het daadwerkelijk communiceren en uitwisselen tussen uitvoerders, management, directie en bestuurders leidt tot beter bestuur.

Op het functioneren van de raad van toezicht is dan ook het een en ander aan te merken. Vaak staat in de functieomschrijving voor leden van de raad van toezicht het goedkeuren van de jaarstukken. In mijn optiek is dit niet perse een taak van de raad van toezicht maar juist het kritisch kijken naar het functioneren van het bestuur. Anders kan je het beter de raad van goedkeuring noemen . Het lijkt een open deur maar aan alleen goedkeuring zorg je niet voor behoorlijk bestuur. Het actief stellen van vragen over genomen besluiten en komen met voorstellen ter verbetering zijn wat mij betreft belangrijkere taken van een raad van toezicht. De raad van toezicht mag niet op de stoel van het bestuur gaan zitten wordt vaak beweerd. Nee de raad van toezicht is er om te kijken of de stoel van het bestuur niet te comfortabel is en mag actief het bestuur bevragen naar diens motivering en de draagvlak van besluiten binnen de organisatie. Ook het bevragen naar het daadwerkelijk aanwezig zijn geweest op de werkvloer horen hierbij.

Transparantie en helderheid zijn belangrijke kernwaarden en horen ook  te gelden voor bestuurders. Het bekend maken van aandeelhouders leidt tevens tot inzichtelijkheid en helderheid en maakt integriteit waarschijnlijker. Met het bekend worden van de identiteit van aandeelhouders is het waarschijnlijker dat deze minder snel besluiten nemen welke de organisatie niet dienen. Succes valt en staat met de waarden en normen van de deelnemers. De normen berusten deels op de opvatting van de deelnemers over de onderlinge relaties.